Voor een sociale en duurzame gemeente

4 mei toespraak Garrelsweer

Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst.

Wat kunnen we leren van de bevrijding in 1945.
In 2015 viert Nederland dat het zeventig jaar geleden werd bevrijd van de onderdrukking door een onmenselijk regime.
Tegelijkertijd lijkt de wereld in brand te staan, zijn oorlog en grootschalig geweld aan de orde van de dag. Vrijheid is nog steeds niet vanzelfsprekend.
Wat kunnen we leren van de bevrijding.
Leert de bevrijding ons iets over het herkennen van patronen, over goed en fout of over hoe wij nu omgaan met vluchtelingen?

Herkenbare patronen.
De geschiedenis lijkt zich te herhalen. Wereldwijd staat de Joods-Christelijke cultuur lijnrecht tegenover de Islamitische cultuur.
Bij ons vertaalt zich dat in spanningen tussen bevolkingsgroepen.
Toenemend extremisme zet de zaak op scherp.
De geschiedenis herhaalt zich niet. Daarvoor is iedere gebeurtenis te uniek. Er zijn echter wel patronen waar te nemen. Waar het op aankomt, is dat we verbanden proberen te leggen tussen unieke gebeurtenissen, zoals de systematische uitroeiing van de Joden, Roma en Sinti door de nazi’s, en meer actuele ontwikkelingen zoals het geweld in de Arabische wereld én onze reactie hierop.

Wel moeten we de verschillen tussen vroeger en nu duidelijk benoemen, maar we mogen het trekken van parallellen ook niet uit de weg gaan. We moeten concrete verhalen vertellen om ze van generatie op generatie door te geven en ze in stand te houden.
Vooroordelen over bevolkingsgroepen kunnen leiden tot minachting, het ontlopen van de ander, of erger nog tot zondebok maken. Uitsluiting begint vaak klein, zonder dat mensen er lang over nadenken.
Het begint mogelijk het met minder, minder, minder roepen in zaaltjes, of met kwetsende cartoons.
Het is belangrijk dat wij waakzaam zijn voor sluipenderwijs groeiende discriminatie en steeds het debat blijven aangaan. Zolang we met elkaar praten wordt er niet gevochten.

Goed en Fout
Het is menselijk om zwart wit te denken. “Wij” waren goed “zij” waren fout.
Laatst zag ik op televisie Duitse kinderen die een bezoek brachten aan de Anna Frank tentoonstelling in Obersalzberg, bekend als het adelaarsnest van Hitler.
Wat mij trof was dat ze enerzijds diep onder de indruk waren van het verhaal maar ook sterk aangaven klaar te zijn met de rol als dader en het daarbij horende schuldgevoel.
De kinderen voelden intuïtief aan dat ook hún voorouders bevrijd zijn van een onmenselijk regime. Dat is de herinnering die we gezamenlijk moeten vasthouden en doorgeven.

Het duurde tot veertig jaar na de bevrijding voordat er verschuivingen in de beeldvorming optrad. In Nederland maakte historicus Hans Blom, de latere directeur van het NIOD, een cruciale analyse:Hij stelde dat een klein deel van de Nederlanders aan verzet deed, een even klein deel aan collaboratie en de overgrote meerderheid aan accommodatie. Ze pasten zich op uiteenlopende wijze aan en streefden naar datgene wat mensen meestal willen, namelijk hun gewone leven leiden – ongehinderd door oorlogsgeweld.
Het was een eerste aanzet tot vermenselijking en wederzijds begrip van de oorlogservaring.
De afgelopen jaren is dit inzicht in brede kring doorgebroken. Aandacht voor slachtoffers in het land van de daders staat niet langer gelijk aan foute sympathieën. In plaats van gepolariseerde debatten is ruimte ontstaan voor empathie. In Nederland hebben we geleerd dat racisme en fascisme geen exclusief Duitse producten zijn. Misschien was het wel gemakkelijk, dat het kwaad in de ander school. Maar nu weten we dat het in elke samenleving kan gebeuren.

Vluchtelingen
Vóór en na 1940 zag ons land vluchtelingen toestromen die lang niet allemaal en of met veel moeite toegang kregen. Eenmaal toegelaten, kregen deze mensen niet vanzelfsprekend de veiligheid waarop zij hadden gehoopt en die ze hadden verwacht. Dit gold voor Joden, maar ook, na de oorlog, voor personen met een Nederlands-Indische achtergrond. Ook zij kregen een kille ontvangst en behandeling. Momenteel, op het eiland Lampedusa, de ‘drempel van Europa’, arriveren nog bijna dagelijks vluchtelingen op zoek naar een beter leven; daarbij sterven er ook iedere dag.
Gisteren het goede nieuws dat er duizend Libische vluchtelingen zijn gered op zee. Maar hoeveel zijn er niet omgekomen en verdwenen in een anoniem graf.
Laten we lessen trekken uit de bevrijding.
Laten we vooral eerst begrijpen in plaats van oordelen.
Laat ons niet ziende blind zijn voor zich herhalende patronen en ons te gemakkelijk aanpassen aan de veranderende wind. Laat ons vooral vluchtelingen en mensen in nood een warmhartige opvang bieden in plaats van een kil en afgewogen bed, bad en brood voor een paar weken.

 Wie de ogen sluit voor het verleden is blind voor de toekomst.

Dirk van Impe

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Archief per categorie
Archief berichten